على اصغر شميم
111
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ترك در ارمنستان عثمانى به وسايل مختلف نسبت به تحريك و اغواى عشاير مرزنشين آذربايجان و كردستان كوشش مىكردند . در آغاز سال 1236 هجرى قاسم آقا حيدرانلو به تحريك سليمان پاشا والى بايزيد و موش ( شيز ) با اتباع خود ، كه در قلمرو حكومت ايران بودند به خاك عثمانى كوچ كردند و عدهاى از افراد ايل سيبكى را نيز با خود بردند . چون مرزداران ايران خواستند از خروج آنان جلوگيرى كنند سرفرماندهى سپاه ترك در ارمنستان ( شهر وان مركز فرماندهى تركها بود ) مداخله كرد . از طرف ديگر صادق بيگ نامى كه خود را فرزند سليمان پاشا كهيا مىدانست و مورد تعقيب داود پاشا والى بغداد بود به اردوى عباس ميرزا پناه برد . والى ارزروم تسليم او را از وليعهد ايران خواست و عباس ميرزا به ملاحظه حفظ دوستى و جلوگيرى از جنگ ، صادق بيگ و همراهانش را به ارزروم فرستاد ولى حافظ محمد پاشا والى ارزروم بر خلاف قولى كه به وليعهد ايران داده بود ، ناجوانمردانه صادق بيگ و كليهى همراهانش را به قتل رسانيد . پيشآمدهاى مذكور و بهطور كلى غرور و نخوتى كه سپاه ينى چرى عثمانى به خصوص سران و فرماندهان ترك را سراپا فراگرفته بود ، فتحعلى شاه را بر آن داشت كه گوشمالى سختى به نيروى عثمانى بدهد و به قوى قهريه سلطان را به عقد قرارداد و قبول نظريات خود وادار سازد . « 1 » فرمان حمله به سپاه ترك در اواخر سال 1236 هجرى صادر شد و دو سپاه بزرگ در آذربايجان و كرمانشاهان آمادهى حمله شدند . نخستين تعرض نيروى ايران به ارمنستان و بين النهرين در ذى الحجه سال 1236 هجرى آغاز گرديد . سپاه آذربايجان به فرماندهى عباس ميرزا از راه خوى و ماكو متوجهى بايزيد و ارزروم شد و در نخستين برخورد با سپاه ترك در حوالى توپراق قلعه سربازان ترك شكست خوردند و در قلعه متحصن شدند . حسن خان قاجار قزوينى ، فرماندهى قواى ايران ، قلعه را محاصره كرد و پس از وارد كردن 4000 نفر تلفات به نيروى ترك قلعه را تصرف نمود . از طرفى عباس ميرزا با شتاب خود را به بايزيد رسانيد و
--> ( 1 ) - عبد اللّه بن سعود رئيس طايفهى وهابى عربستان به مكه تاخت و خرابى زياد به بار آورد و چون دولت عثمانى از دفع آنان درمانده بود فتحعلى شاه ( حاجى حيدر على خان ) برادرزادهى حاجى ابراهيم خان كلانتر شيرازى را با هدايا و نامههايى به مصر نزد محمد على پاشا كه عليه امپراطورى عثمانى قيام و مقدمات استقلال مصر را فراهم كرده بود فرستاد و از او خواست كه يا مستقيما به دفع طايفهى وهابى بپردازد و يا اطلاع دهد تا نيروى ايران به دفع آنان همت گمارند . محمد على پاشا سپاهى به عربستان فرستاد و عبد اللّه بن سعود را دستگير و روانهى دربار عثمانى نمود و او به دستور سلطان عثمانى كشته شد .